Tydzień wiedzy o AZS i łuszczycy: pielęgnacja skóry

Monika Wysocka

O pielęgnacji skóry u osób chorujących na atopowe zapalenie skóry rozmawiamy z prof. Beatą Kręcisz kierownikiem Kliniki Dermatologii Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego w Kielcach.

Jakie mamy obecnie możliwości pielęgnacji skóry z atopowym zapaleniem?

Dostępne są specjalne linie kosmetyków, nazwane emolientami, zawierają substancje, które występują naturalnie w naszym naskórku. U osób z atopowym zapaleniem skóry występuje tzw. defekt ektodermalny, czyli zaburzona jest bariera naskórkowa. Budowę naskórka można przyrównać do  budowy muru, który składa się z cegieł i zaprawy murarskiej. W przypadku  skóry cegłami są keratynocyty, a zaprawą lipidy, ceramidy, kwasy tłuszczowe, czyli zawiązki, które powodują uszczelnienie naskórka jako bariery. W AZS zarówno keratynocyty jak i „zaprawa” komórkowa są uszkodzone .W związku z tym dla tego rodzaju skóry najwłaściwsze są preparaty, które zawierają substancje uzupełniające te niedobory. Pielęgnację skóry w AZS-ie traktuje się na równi z aktywnym leczeniem sterydami, czy inhibitorami kalcyneuryny. Każda osoba z rozpoznaniem atopowego zapalenia skóry powinna być dobrze wyedukowana, poinformowana i przekonana co do zasadności pielęgnacji z zastosowaniem odpowiednich preparatów.

Jak krok po kroku powinna wyglądać pielęgnacja tak wymagającej skóry?

Jeśli tuż po wstaniu osoba z AZS bierze prysznic powinna użyć specjalnych olejków albo syndetów do mycia skóry. Powinna unikać mydeł, które mają z reguły zasadowe pH i działają drażniąco – osoby z atopowym zapaleniem skóry mają duże predyspozycje do odczynów z podrażnienia, więc przede wszystkim muszą starać się ograniczyć kontakt z substancjami drażniącymi. A trzeba zaznaczyć, że już sama woda dla ludzi z AZS-em jest czynnikiem drażniącym dlatego nie powinna być ona bardzo gorąca ani bardzo zimna, najlepiej w temperaturze ludzkiego ciała a prysznic powinien być krótkotrwały.

Po takiej kąpieli należy delikatnie osuszyć skórę ręcznikiem, nie do końca ją wycierając. Na jeszcze lekko wilgotną skórę nakładamy odpowiednie emolienty pod postacią balsamu do ciała – powinno się je stosować nawet co 4 godziny. Oczywiście najczęściej to niemożliwe, więc przyjmuje się, że powinno się to robić tak często jak to możliwe, ale co najmniej 2 razy dziennie, np.rano i wieczorem.

Chciałabym jeszcze wrócić do kwestii kąpieli – zdania są podzielone czy należy brać prysznic codziennie, bo wtedy lepiej wchłaniają się emolienty, czy wręcz przeciwnie-  nie powinno się kąpać zbyt często, by nie spłukiwać naturalnej bariery naskórkowej?

To faktycznie zmienia się na przestrzeni lat, wciąż trwają dyskusje. Ostatnie rekomendacje są takie, że nie powinno się kąpać częściej niż 2-3 razy w tygodniu. Kąpiel powinna trwać nie dłużej niż 5 minut, temperatura wody powinna mieć ok. 37 stopni, czyli bliska temperatury ludzkiego ciała. Po 2 minutach   kąpieli w czystej wodzie należy dodać specjalne preparaty przeznaczone do kąpieli – olejki, emolienty itp. Po kolejnych  2-3 minutach należy zakończyć kąpiel, osuszyć się ręcznikiem, ale nie doprowadzać do wysuszenia i na lekko wilgotną skórę nałożyć odpowiednie emolienty. Ale uwaga – osoby z bardzo aktywnym, czynnym AZS-em najpierw muszą podleczyć skórę, bo emolienty zwykle dobrze tolerowane przy nasilonym stanie zapalnym mogą działać drażniąco, a wtedy łatwo o zniechęcenie do ich stosowania.

Proszę pamiętać, że osoby z atopowym zapaleniem skóry mają uszkodzony płaszcz wodno-lipidowy wchodzący w skład bariery naskórkowej i dłuższa kąpiel powoduje jeszcze większe uszkodzenie tego płaszcza. Ale oczywiście jakieś warunki higieniczne trzeba zachować, potrzebny jest więc zdrowy rozsądek. Ograniczenia, o których mówiłam dotyczą głównie małych dzieci. Jeśli chodzi o dorosłych ważna jest obserwacja własnego ciała: gdy pacjent zauważy, że szybka kąpiel przynosi mu pewną poprawę, lepiej się czuje, odpręża go – nie powinien sobie tego odmawiać. To bardzo ważne, bo przy atopowym zapaleniu skóry największym problemem dla chorych jest uczucie świądu, a ono z kolei jest dodatkowo wzmagane przez stres i napięcia emocjonalne. Jeśli więc kąpiel działa na kogoś relaksująco to należy wyważyć czy daje więcej korzyści, czy szkody.

Skórę pielęgnujemy przede wszystkim nawilżając ją przez smarowanie, ale można zadbać o nią także od wewnątrz. Proszę powiedzieć czy faktycznie nawadnianiem ma znaczenie dla skóry.

Jak najbardziej, choć osobiście jestem przeciwniczką stosowania jakiś tabel. Narzucania, że obowiązkowo należy pić codziennie 1,5 litra wody. Myślę, że to jest bardzo indywidualne, zależy od temperatury, od aktywności danej osoby, wysiłku fizycznego jaki podejmuje, ale faktycznie trzeba to mieć na uwadze i należy pamiętać o piciu wody i wyrobieniu sobie tego nawyku.

Czy dostępne są jakieś leki, które poprawiają wygląd skóry?

Mamy oczywiście do dyspozycji leki na AZS, mamy opracowane różne metody działania w zależności od stopnia ciężkości choroby. Jednak trudno mówić o jednym preparacie, który będzie skuteczny u wszystkich. Na pewno trzeba rozróżnić, czy leczymy małe dzieci, czy osoby dorosłe i uwzględnić stopień ciężkości choroby, a przede wszystkim AZS to choroba, którą powinien zająć się specjalista.

Czy jest coś czego na pewno powinny unikać osoby z AZS-em?

Na pewno powinny unikać czynników zaostrzających chorobę i drażniących, czyli np. dymu papierosowego. Mam na myśli nie tylko palenie przez osoby chore, ale także samo przebywanie w środowisku palaczy nie służy osobie z AZS.

Wiadomo też, że osoby z atopowym zapaleniem skóry nie tolerują wyrobów z wełny, więc apel do rodziców – jeśli mają dzieci z takim problemem aby unikały odzieży zawierającej ten składnik.

Nie powinno się też stosować ostrych przypraw, gdyż  wydzielając się  przez mieszki włosowe powodując podrażnienie skóry.

Niezwykle istotny jest również wybór zawodu. Osoby z czynnym atopowym  zapaleniem skóry nie powinny wybierać zawodów, w których jest codzienny kontakt z substancjami drażniącymi i uczulającymi skórę np. fryzjer

Czy słońce pomaga skórze z AZS-em czy raczej należy go unikać?

W ogromnej większości przypadków słońce działa bardzo korzystnie na atopową  skórę, ma tzw. działanie immunosupresyjne, hamujące odpowiedź immunologiczną. Jest więc jak najbardziej zalecane, ale oczywiście te naświetlania słoneczne muszą być prowadzone z rozsądkiem, bo – o czym nie wolno zapominać – skóra atopowa jest bardziej wrażliwa.

Czy to dobroczynne działanie dotyczy  także solariów?

Promieniowanie emitowane przez sztuczne źródła światła jest zwykle dla atopowej skóry korzystne, ale jeszcze raz podkreślam – jeśli dozowane rozsądnie. Warto w tym momencie zaznaczyć, że  wykorzystujemy pewien rodzaj promieniowania ultrafioletowego w leczeniu AZS, stosujemy świadomą fototerapię – ale to wszystko musi się odbywać pod kontrolą lekarza.