Abecadło czerniaka

Czerniak to bardzo agresywny rodzaj nowotworu skóry. Mimo, iż jest to nowotwór rzadki, liczba zachorowań na czerniaki od kilku dekad dramatycznie wzrasta szczególnie wśród młodych osób w wieku 20-40 lat. Choroba może być uleczalna jeśli jest wykryta we wczesnym stadium rozwoju, w stadium rozsiana – przebiega dynamicznie i bardzo agresywnie. Obecnie tylko 20% chorych z rozsianych czerniakiem przeżywa 5 lat.

Regularne obserwowanie swoich znamion może pomóc we wczesnym wykryciu czerniaka a zarazem wyleczeniu chorego. Dlatego w tym roku w ramach Tygodnia Świadomości Czerniaka, Akademia informuje i edukuje jak rozpoznać czerniaki i uratować swoje życie.

Czerniakowe Abecadło, czyli kryteria rozpoznania czerniaka to proste do zapamiętania cechy charakterystyczne czerniaka, które pozwalają na szybkie rozpoznanie choroby. Kryteria ABCDE czerniaka to:

A – asymetria np. znamię „wylewające się” na jedną stronę

B – brzegi nieregularne, nierównomierne, posiadające zgrubienia

C – czerwony lub czarny i niejednolity kolor

D – duży rozmiar, wielkość zmiany: powyżej 0,5 cm

E – ewolucja, czyli postępujące zmiany zachodzące w znamieniu.

 

Czerniak jest jedynym nowotworem, który tak łatwo zauważyć gdyż początkowo rozwija się na skórze, a nie jak inne nowotwory, wewnątrz organizmu.  Wystarczy poznać kryteria ABCDE czerniaka i regularnie obserwować swoje znamiona: zwracać uwagę, czy istniejące znamiona zmieniają się, czy pojawiają się nowe,  czy  posiadają charakterystyczne dla czerniaka cechy. I oczywiście w przypadku zidentyfikowania tych zmian należy bezzwłocznie zgłosić się do lekarza dermatologa, onkologa lub chirurga-onkologa – podkreśla prof. dr hab. n. med. Piotr Rutkowski, chirurg-onkolog, Przewodniczący Rady Naukowej Akademii Czerniaka, Kierownik Kliniki Nowotworów Tkanek Miękkich, Kości i Czerniaków w Centrum Onkologii – Instytut w Warszawie. Wczesne rozpoznanie czerniaka, gdy zmiana jest jeszcze tylko miejscowa, pozwala na całkowite usunięcie nowotworu i wyleczenie chorego – dodaje prof. Rutkowski.

Wstępne diagnozowanie czerniaka przez lekarza jest całkowicie bezbolesne i nieinwazyjne. Lekarz ogląda skórę za pomocą dermatoskopu lub, dodatkowo wideodermatoskopu, który pomaga zidentyfikować większość patologicznych zmian w obrębie ognisk – w tym znamion barwnikowych – wyjaśnia dr hab. n. med. Grażyna Kamińska-Winciorek, specjalista dermatolog, Klinika Transplantacji Szpiku i Onkohematologii w Centrum Onkologii Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie w Gliwicach. Rozpoznanie czerniaka w jego wczesnym stadium pozwala na ograniczenie terapii do chirurgicznego usunięcia zmiany z szerokim marginesem okolicznej tkanki. Taki zabieg jest najskuteczniejszą metodą walki z czerniakiem, dlatego tak istotne jest wczesne rozpoznanie. Należy bowiem pamiętać, iż czerniak jest jednym z najbardziej agresywnych i pozostanie jednym z najbardziej śmiertelnych nowotworów. Mimo, że kryteria rozpoznania czerniaka są proste do zapamiętania, do lekarzy wciąż zgłaszają się chorzy w zaawansowanym stadium choroby. Wówczas szanse na wygranie z czerniakiem zmniejszają się.  Dlatego tak ważna jest edukacja społeczeństwa na temat zasad ochrony przed czerniakiem oraz kryteriów ABCDE – Czerniakowego Abecadła – podkreśla rolę edukacji prof. nadzw. płk dr hab. n. med., Witold Owczarek, dermatolog, Kierownik Kliniki Dermatologicznej w Wojskowym Instytucie Medycznym Centralnego Szpitala Klinicznego MON w Warszawie.

Tegoroczna kampania „Dziecinnie proste badanie skóry, czyli Czerniakowe Abecadło” ma uświadomić społeczeństwu, że każdy może samodzielnie, bez wysiłku zadbać o swoje zdrowie w kontekście czerniaka, a poznanie  kryteriów ABCDE czerniaka jest niezwykle, wręcz dziecinnie, proste. W ramach akcji powstało sześć materiałów wideo z udziałem dzieci w wieku szkolnym, ekspertów oraz gościa specjalnego – Prezydenta RP, Andrzeja Dudy.

Prezydent Andrzej Duda, uczestnicząc w kampanii po raz kolejny wsparł Akademię Czerniaka w jej działaniach na rzecz upowszechniania prozdrowotnych postaw Polaków w zakresie profilaktyki nowotworowej – po raz pierwszy, kiedy z jego inicjatywy powstała ustawa o ochronie zdrowia przed następstwami korzystania z solarium oraz teraz, gdy osobiście wsparł kampanię biorąc udział w nagraniach edukacyjnych, zachęcając do edukacji prozdrowotnej. Niezmiernie cieszy nas zaangażowanie Pana Prezydenta w promocję profilaktyki nowotworowej, szczególnie w zakresie czerniaka, który coraz częściej diagnozowanym jest wśród młodych osób. Wierzymy, że udział Pana Prezydenta przyczyni się do szerzenia wiedzy nt. czerniaka i budowania właściwych, prozdrowotnych postaw wśród Polaków – podkreśla prof. Piotr Rutkowski.

Zasady ochrony przed czerniakiem

Warto podkreślić, że również zasady profilaktyki pierwotnej czerniaka są zestawem prostych zachowań, których przestrzeganie może zminimalizować ryzyko zachorowania na ten nowotwór, a w konsekwencji, uratować życie. Zasady określone mianem „7W przeciwko czerniakowi” promowane podczas ubiegłorocznej kampanii Akademii to:

  1. Wrzuć na siebie koszulę
  2. Wetrzyj krem z filtrem UV
  3. Włóż kapelusz na głowę
  4. Wsuń na nos okulary z filtrem UV
  5. Wypoczywaj w cieniu od godz. 10 do 14
  6. Wystrzegaj się solarium
  7. W te pędy do lekarza, jeśli pojawił się nowy pieprzyk lub dotychczasowy uległ zmianie.

Zasad tych w szczególności powinny przestrzegać osoby, które prezentują szczególny typ urody, np. mają blond lub rude włosy, jasną skórę czy piegi oraz u których w rodzinie pojawiły się przypadki czerniaka lub innego nowotworu skóry, gdyż ryzyko zachorowania wzrasta głównie u tych osób.

Ważnym elementem aktywności Akademii Czerniaka na rzecz ograniczenia śmiertelności z powodu czerniaka oraz budowania świadomości tej groźnej choroby było ograniczenie dostępu do solariów. We wrześniu 2017 przez Prezydenta RP została podpisana ustawa o ochronie zdrowia przed następstwami korzystania z solarium, która oprócz zakazu udostępniania solarium osobom, które nie ukończyły 18. roku życia nakłada na właścicieli tego typu usług obowiązek zamieszczania w salonach ostrzeżeń informujących, iż stosowanie solarium zwiększa ryzyka zachorowania na nowotwory skóry. U osób, które korzystają z solarium, częściej niż raz w miesiącu ryzyko zachorowania na czerniaka wzrasta o 55%, a u osób poniżej 30 roku życia – aż o 75%! – alarmuje prof. Rutkowski i dodaje. Dzięki podpisanej przez Prezydenta RP ustawie na rzecz ograniczenia stosowanie solariów przez młodych ludzi, która od 16. lutego weszła w życie, mam ogromną nadzieję, że będziemy w przyszłości świadkami spadku zachorowalność na czerniaka.

Tydzień Świadomości Czerniaka realizowany jest w ramach kampanii „Znamię! Znam je?”, której organizatorem jest Akademia Czerniaka, sekcja naukowa Polskiego Towarzystwa Chirurgii Onkologicznej, działająca pod patronatem Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego, Polskiego Towarzystwa Onkologii Klinicznej i Polskiego Towarzystwa Patologów. Partnerami kampanii są organizacje zrzeszające i wspierające chorych na czerniaki i inne choroby onkologiczne tj.: Fundacja Rak‘n’Roll, Stowarzyszenie Sarkoma, Fundacja Gwiazdy Nadziei, Fundacja Wygrajmy Zdrowie, Polskie Amazonki Ruch Społeczny, Polska Koalicja Pacjentów Onkologicznych, towarzystwa naukowe – Polskie Towarzystwo Onkologii Klinicznej, Polskie Towarzystwo Onkologiczne oraz Polskie Towarzystwa Dermatologiczne a także firmy Bristol-Myers Squibb, Novartis oraz Roche.

 

Więcej informacji na temat czerniaka, kampanii „Znamię! Znam je?” oraz Akademii Czerniaka dostępnych jest na stronie internetowej www.akademiaczerniaka.pl . Materiały Tygodnia Świadomości Czerniaka  dostępne będą również na  Facebooku kampanii „Znamię! Znam je?” oraz kanale Youtube Akademii Czerniaka.

 

 

[1] USTAWA z dnia: 15 września 2017 r. o ochronie zdrowia przed następstwami korzystania z solarium

[2] Rozporządzenie Ministra zdrowia z dnia 18 stycznia 2018 r. w sprawie umieszczania informacji o zakazie udostępniania solarium osobom, które nie ukończyły 18. roku życia oraz treści informacji o ryzyku związanym z korzystaniem z solarium